In deel 1 kwam het antwoord op de titelvraag: Nederland heeft geen leeg land, maar wel platteland, toch?. Het antwoord luidt: Nederland verloor het platteland niet. Nederland groeide eromheen.
Deel 2a liet voor Nederland zien dat elke meetlat een ander getal geeft: van 78% stedelijk op regioniveau tot 93% op celniveau. Zelfde land, zelfde jaar, andere bril.
De bril waarmee je kijkt en hoe je kijkt maakt uit. In dit deel 2b gaan we het vergelijk tussen landen binnen de EU maken. Als eerste via de Eurostat meetlatten en als laatste kijken we door de zelfgemaakt bril.
Om enig overzicht te behouden neem ik niet alle EU landen mee. Ik heb mijn keuze gemaakt en bekijk de landen: Denemarken, Duitsland, Nederland, België, Frankrijk, Italië Spanje. Dit zijn enerzijds de grote landen in oppervlakte en inwoners binnen de EU en anderzijds landen die lijken op Nederland of in geval van Denemarken waar met regelmaat voor landbouw vergelijke en/of voorbeeld aan gerefereerd wordt.
Europa, Eurostat
In bijna alle gevallen geef ik de getallen weer in % verdeling per land en in absolute waarde van km2 land. In tabellen toon ik vaak ook een heatmap over alle waarde in tabel(deel). Blauw is daarbij de lagere, laagste waarde en rood de hogere, hoogste waarde.
De landen in Nuts 3 indeling
Voor de definitie en klasse grenzen van Nuts 3 zie de tabel onder kopje Europa in deel 2a.
In de tabel zien we dat inwoners van Nederland het vaakst in stedelijk gebied wonen. De pijlen onderin de tabel staan er om goed te laten zien dat omvang, aantal inwoners per land nogal verschilt.
Meest opvallend is dat Nederland veruit het laagste oppervlak in overwegend ruraal gebied heeft.
Anderzijds valt op hoe groot andere landen zijn t.o.v. Nederland in oppervlakte.
De landen met subklassen
Eurostat kent alleen verdieping op ruraal en intermediair. Die gaan over remoteness. En remoteness betekent in gewoon Nederlands: Hoe dichtbij is de stad, Is die bereikt binnen 45 minuten rijden? Dan ligt het nabij een stad.
Direct zien we dat zowel Nederland en België geen afgelegen gebieden kennen. Denemarken heeft in % de meeste inwoners die afgelegen wonen.
Spanje heeft niet veel inwoners die ruraal, afgelegen wonen terwijl we wel zien dat het oppervlakte groot, groter dan bijv. Duitsland is. Frankrijk valt op met de meest gelijkmatige verdeling van oppervlakte over de klassen. Frankrijk is ook het grootste land in oppervlakte binnen mijn keuze van landen.
Dit alles was voor mij aanleiding om nog een stap verder te kijken. Uiteindelijk rust de Eurostat-indeling voor stedelijk of niet-stedelijk op één criterium: ≥ 300 inwoners/km² én een cluster van minimaal 5.000 inwoners.
NUTS 3-gebieden in Europa
Onderstaand is visueel te zien dat de indeling van gebieden per land heel ongelijk van grootte zijn.
De kaart laat zien dat de omvang van NUTS 3-gebieden sterk verschilt tussen landen. Nederland, België en Duitsland kennen relatief veel en kleine gebieden, terwijl Frankrijk en Spanje veel grotere gebieden kennen. Daardoor vertegenwoordigt een NUTS 3-regio niet in ieder land dezelfde ruimtelijke schaal. In onderstaande tabel kijken we dieper naar gebieden per land.
Let op in de 762 gebieden zitten 2 enclaves van Spanje en Guyane van Frankrijk.
De uitersten maken het probleem zichtbaar. Het kleinste NUTS 3-gebied in deze vergelijking is Melilla, dertien vierkante kilometer, een Spaanse enclave aan de Marokkaanse kust. Het grootste is Guyane, ruim tachtigduizend vierkante kilometer, Frans grondgebied in Zuid-Amerika. Beide heten in de statistiek precies hetzelfde: één NUTS 3-gebied. Ze staan in dezelfde tabel, op één regel, naast een Nederlands gebied van achthonderd vierkante kilometer. Wie op dit niveau landen vergelijkt, legt een Zuid-Amerikaans oerwoud naast een Hollandse stadsregio en noemt ze een gelijke eenheid.
Gemiddeld is een Nederlands NUTS 3-gebied (COROP-gebied) ongeveer 850 vierkante kilometer. Een Spaans NUTS 3-gebied is er gemiddeld bijna 8.500. Tien keer zo groot, en toch heet het in de statistiek dezelfde eenheid.
Dat is de reden dat ik geen vergelijking op gebieden wil maken, maar op de ruit van één vierkante kilometer. Een ruit is overal even groot. In Melilla, in Guyane, in Groningen. Dat is de enige eenheid die zich niets aantrekt van waar een grens ooit getrokken is en sindsdien meebeweegt met ‘updates’.
Op zoek naar leeg land
Via openbare data heb ik een eigen indeling van gridcellen gemaakt. De gekozen waarden komen uit DEGURBA niveau 2 met 2 andere toepassingen. Ten eerste doe ik niet aan clustering van 1km gridcel(len) om ze van label te voorzien. Daarnaast heb ik de categorie 0 inwoners toegevoegd om de echte lege ruiten te zien. En daarmee ook juister de oppervlakte waar zeer weinig mensen wonen, het segment 1 – 49 inwoners per km2.
Ruiten precies op een landsgrens dragen twee landcodes; die reken ik aan geen van beide landen toe. Voor Nederland scheelt dat zo’n tweeënhalf procent van de inwoners, een dun randje langs de grens. Eurostat lost dit netter op met de officiële landsgrenzen; mijn knip is grover, maar behandelt elk land gelijk, dus het vergelijk blijft eerlijk.
Inzicht per land
Allereerst weer in tabellen getoond en als laatste visueel.
De vergelijking
Hier is het in één zin. In Spanje heeft bijna acht van de tien vierkante kilometer geen enkele inwoner. In Nederland nog geen twee. Dát is waarom Nederland geen leeg land heeft, en waarom de vraag uit de titel geen woordspel was maar een meetbaar feit.
Heel duidelijk is dat Nederland zowel in oppervlakte als inwoners niet tot de grote behoort binnen mijn keuze van landen. Dat geldt niet alleen voor Nederland, wel is Nederland de meest verstedelijkte van allemaal.
En draai je het om, van mensen naar land, dan staat Nederland aan de andere kant van dezelfde streep.
Waar deel 1 liet zien dat geen Nederlands weiland buiten de actieradius van een stad ligt, laat dit zien dat er nauwelijks een vierkante kilometer volledig leeg is. Niet alleen de mensen wonen dicht opeen; het land zelf is bijna nergens leeg.
De vraag waar deze reeks mee startte is nu op vele manier beantwoord en blijft hetzelfde: Nederland groeide om zijn platteland heen. Overal is verstedelijking dichtbij. In Spanje ziet het ‘platteland’ er heel anders uit. Hetzelfde geldt voor Italië en Frankrijk. Ook Duitsland is een heel ander land wat dat betreft dan Nederland in grootte, samenstelling en daarmee ‘logica’ van regels.
Het “platteland van Nederland” als land vergelijken met platteland van andere landen is niet logisch. De uitkomst van de vergelijking is een appel met een peer vergeleken hebben.
Eén ding nog, anders trek ik de verkeerde conclusie uit mijn eigen cijfers. Leeg van bewoners is niet leeg van gebruik. Een lege ruit in Spanje is akker of steppe. Een lege ruit in Nederland is vaak juist intensief in gebruik: natuur onder omgevingsdruk, of landbouw tot aan de rand. Mensen wonen geconcentreerd, hun invloed spreidt zich over vrijwel elke ruit. Wie “leeg land” leest als “ruimte over”, verwart wonen met gebruiken.
Ik ben benieuwd hoe jullie hiernaar kijken.
Ontvangen lezers vraag:
Als Nederland geen land was, maar een regio, zijn er in Europa dan vergelijkbare regio’s?
Ja, vooral aan de randen van Nederland in het Zuiden en Zuid Oosten.
