Een reflectie op de Nationale Bodemtop 2026: over microbioom, pacht en de vraag wie de zorg voor de bodem eigenlijk draagt.
We worden beter in meten
Recent was ik op de Nationale Bodemtop 2026. Wat mij daar vooral bijbleef, is dat we steeds beter worden in meten, terwijl tegelijk ook duidelijk werd hoeveel variabelen meespelen en hoeveel nog in ontwikkeling is.
De eerste onderzoeksresultaten rond het bodem- en gewasmicrobioom zijn er. Wat ik sterk vond, is dat onderzoekers er niet omheen draaiden hoeveel factoren van invloed zijn, en dat vereenvoudiging nodig was om tot eerste resultaten te komen. Dat voelt voor mij niet als zwakte, maar als wetenschappelijke eerlijkheid. Juist bij een complex onderwerp als bodemgezondheid is dat een goed vertrekpunt.
Het microbioom als spiegel
Wat mij ook opviel, is het verschil in taal en tempo tussen sectoren. In de geneeskunde staat het microbioom pas sinds de jaren 2000 nadrukkelijk op de kaart. In landbouw en bodemkunde leeft al veel langer het besef dat de bodem een levend systeem is.
Voor mij maakt dat de huidige discussie over bodemgezondheid interessant. Niet omdat het onderwerp nieuw is, maar omdat er nu analysemethoden bijkomen die oude praktijkkennis beter zichtbaar en bespreekbaar maken. Dan komt ook vanzelf de vervolgvraag op: kunnen beleid, pacht en andere spelregels dat tempo wel bijhouden?
Waarom voelt huurgrond anders dan een huurwoning?
In de middagsessie over de nieuwe pachtwet en gezonde bodems werd die spanning voor mij het scherpst zichtbaar. De vraag die ik mee naar huis nam, is eigenlijk simpel: waarom voelt ‘huurgrond’ zo anders dan een ‘huurwoning’?
Bij een huurwoning zijn onderhoud en verantwoordelijkheden in de regel veel explicieter belegd. Bij pacht ligt dat voor bodemkwaliteit vaak minder uitgewerkt. Bodemgezondheid is lang niet altijd duidelijk onderdeel van contract, beginpositie, eindbeoordeling of prijsprikkel.
Juist daardoor ontstaat spanning. Verpachters en pachters kijken hier begrijpelijkerwijs verschillend naar. Wat mij in de discussie vooral opviel, is dat het niet alleen gaat om bereidheid, maar ook om de vraag of de structuur voldoende uitnodigt tot zorg voor de bodem binnen de looptijd van een pachtcontract.
Zorgplicht zonder verdienmodel werkt niet
Een belangrijk punt uit de discussie was voor mij dat pachters niet ongemerkt een extra zorgplicht opgelegd moeten krijgen zonder dat daar ook economisch iets tegenover staat. Dat klinkt misschien praktisch, maar het raakt wel degelijk aan de kern.
Wie investeert in bodemherstel, organische stof, bodemleven of minder verstoring, ziet die investering lang niet altijd op korte termijn terug in het bedrijfsresultaat. De baten liggen vaak verder in de tijd en komen niet vanzelf terecht bij degene die de investering nú doet.
Daarmee wordt de vraag relevant welke prikkel een pachtconstructie eigenlijk geeft. Als bodemgezondheid belangrijk wordt gevonden, dan vraagt dat niet alleen om voorwaarden en verwachtingen, maar ook om een model waarin de kosten, baten en looptijd beter op elkaar aansluiten.
De vraag die openblijft
Voor mij liet de Nationale Bodemtop vooral zien dat de urgentie breed wordt gevoeld. Meten verbetert, kennis groeit en het gesprek wordt concreter. Tegelijk bleef bij mij het gevoel hangen dat de institutionele kant nog achterloopt op de inhoudelijke ambitie.
Daar zit voor mij de kern van de spanning: het inzicht in bodem en microbioom verdiept zich, maar de contractvormen en prikkels waarbinnen grond wordt gebruikt bewegen nog maar beperkt mee.
Misschien is dat wel de belangrijkste vraag die ik van deze Bodemtop meeneem: hoe organiseer je zorg voor bodemgezondheid zó, dat die niet alleen gewenst is, maar ook praktisch en economisch beter gedragen kan worden?
Jeroen van Buuren | Van Buuren Continuum Advisory (VBCA)
Adviseur op het snijvlak van systeemvraagstukken, landbouw en beleid.
Contact: jeroen@vbca-org.nl
Meer van dit soort publicaties lezen? Bekijk hier alle publicaties van Van Buuren Continuum Advisory.
Wil je een e-mail ontvangen bij nieuwe publicaties? Meld je hier aan
